ՀԱՅԿԱԿԱՆ
ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՆ
ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՂ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ
ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ - ՀՃՈՒ ԳԻՏԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ - ԿՈՎԿԱՍՅԱՆ ԹԱՆԳԱՐԱՆԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՎԱՔԱԾՈՒՆ
ԹԱՔՑՆԵԼ ՆԿԱՐԸ
ԿՈՎԿԱՍՅԱՆ ԹԱՆԳԱՐԱՆԻ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՎԱՔԱԾՈՒՆ

Թանգարանի նյութերի համալրումը Հայաստանի հնավայրերի գտածոներով

1857 թ. թանգարանի նյութերը համալրվում են Երևանի նահանգից հայտնաբերված 349 արծաթե հին դրամներով __62 :

1859 թ. Ֆ. Բայերնը հնագիտական գտածոներ, ինչպես նաև մի օրորոց (Արարատից էր բերված) է հանձնել թանգարանին __63 : Նյութերի հիմնական մասը բերված էր «Ռեդկին-ճամբար» (“Редкинъ-лагерь”) հնավայրից, որը գտնվում էր Աղստև գետի հովտում՝ Դիլիջանի մերձակայքում __64 :

Դիլիջանի «Ռեդկին-ճամբար» հնավայրից հայտնաբերված հնագիտական իրերից

Նույն թվականին Ֆ. Բայերնը հետազոտել է նաև Դիլիջանի դամբարանից ոչ հեռու՝ լեռներում գտնող «Գոմեշ» անվամբ քարայրը. կավե գտածոն հանձնվել է թանգարան __65 :

1871 թ. հնագետ Ա. Երիցյանցի ջանքերով թանգարանին են հանձնվել Լոռուց հայտնաբերված մի շարք գտածոներ __66 :

1874 թ. Գ. Ռադդեի անձնական ծախսով Հին Ջուղայից գնվել և թանգարան են փոխադրվել մոտ 10 խաչքարեր ու տապանաքարեր __67 : Ռադդեն Թիֆլիս է փոխադրել նաև Սևանա լճափից գտնված մի սեպագիր արձանագրություն __68 : Կարսի մարզի չերքեզաբնակ Վերին Սարիղամիշ գյուղի մոտից գտնված մեկ սեպագիր արձանագրություն էլ Թիֆլիս է փոխադրել Ա. Երիցյանը __69 :

1880 թ. թանգարանին հնագիտական գտածոներ են հանձնվել Ալեքսանդրապոլից __70 :

Գեներալ-լեյտենանտ Վ. Ա. Կոմարովի ջանքերով թանգարանին հանձնվել են Սարիղամիշից հայտնաբերված սեպագիր արձանագրությունները __71 :

Գ. Ռադդեի ջանքերով թանգարան են հասցվել հնություններ Կողբից և Նախիջևանից __72 :

Լունդեկվիստը թանգարանին է հանձնել Կիլիկյան Տավրոսից հայտնաբերված գտածոներ __73 :

Արծրունին թանգարանին է փոխանցել Նոր-Բայազետից գտնված սեպագիր արձանագրությունը, իսկ Վալուևը՝ նյութեր Օլթիից __74:

1879 թ. Ա. Ուվարովը, Պ. Ուվարովան և Ա. Երիցյանը պեղել են Արմավիրի տարածքից 3 դամբարան և հնագիտական 53 գտածոները հանձնել թանգարանին __75 :

1880 թ. Ա. Ուվարովը Աշտարակ և Օշական գյուղերի միջև՝ «Արևի տափաստան» կոչվող տարածքում պեղել է 10 դամբարան, որոնցից միայն մեկի գտածոներն են փոխադրվել և պահպանվել Կովկասյան թանգարանում __76 :

Ուվարով ամուսինները
Հնագետ Ալեքսանդր Երիցյանը

1892-1894 թթ. Ելիզավետպոլի արական գիմնազիայի ուսուցիչ Է. Ռյոսլերը պեղումներ է իրականացրել Շուշիի (Ասկերանի շրջ., գ. Խոջալու) ու Ջվանշիրի գավառներում (Մարտակերտի շրջ., գ. Առաջաձոր). հայտնաբերված հնագիտական 50 միավոր գտածոները հանձնել են թանգարան __77 :

1896 թ. գնդապետ Պ. Վ. Չարկովսկին առաջինն է, որ պեղումներ է կատարել Երևանի խանության Թազաքենդի (Կարմիր բերդը՝ Կոտայքի մարզի Նաիրիի ենթաշրջանի Զովունի գյուղի մոտ) միջին բրոնզի և վաղ երկաթի դարաշրջանների մի քանի դամբարանները և հնագիտական 65 միավոր գտածո հանձնել թանգարանին __78 :

Եղիազարյանցը թանգարանին է հանձնել Երևանի նահանգի Շոռ գյուղից հայտնաբերած հնագիտական 3 __79 , Հովակիմյանցը՝ Երևանի նահանգից հայտնաբերած 1580, իսկ Շուլցը՝ Ելիզավետպոլի նահանգից հայտնաբերած բրոնզե 6 գտածոներ __81 :

Թանգարանին են հանձնվել նաև Աննենֆելդ գյուղից (Շամխորի շրջան) հայտնաբերված պղնձե և բրոնզե իրեր __82 :

Խարիտոնովը Զագլիկ (Փիբ) գյուղի (Դաշկեսանի շրջան) շիբի հանքերը մշակելու ժամանակ

հայտնաբերված հնագիտական գտածոները հանձնել է Կովկասյան թանգարանին __83 :

Կովկասյան թանգարանին են հանձնվել Հայաստանի տարբեր հնավայրերում Ն. Մառի իրականացրած պեղումների արդյունքում հայտնաբերված գտածոները (ցավոք, նշված չեն հնավայրերի անունները) __84 :

ԺԹ դարավերջին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառի (օկրուգի) Մեջիթլի գյուղից 5 վերստ հեռավորության վրա՝ Սողանլու լեռնաշղթայի արևելյան լանջին՝ Սարիղամիշից Քարաքուրդ տանող ճանապարհի շինարարության ժամանակ հայտնաբերվել է դամբարան, որի հնագիտական աղքատիկ նյութերն ինժեներ Զեզեմանը փոխանցել է թանգարան __85 :

Տեկոր գյուղում Պոլյակովի իրականացրած պեղումների արդյունքում հայտնաբերված գտածոները հանձնվել են թանգարանին __86 :

1893 թ. հնագետ Բելքին հաջողվում է վերծանել թանգարանում պահվող Սարիղամիշից բերված սեպագիր արձանագրությունը __87 :

1897 թ. Կայսերական հնագիտական հանձնաժողովը թանգարանին է նվիրել Հայաստանի տարածքում հայտնաբերված հնագիտական իրեր, իսկ Ֆ. Կավրայսկին՝ Սևանա և Չըլդր լճերի առափնյա քարերի նմուշներ, Ա. Շելկովնիկովը՝ Ջվանշիրի գավառից հնագիտական գտածոներ, Կարսի երկաթուղագծի կառուցման աշխատանքների պատասխանատուից՝ Խրամ գետի մոտ՝ Էմիր գյուղի մերձակայքում հայտնաբերված սուրը __88 :

1905-1906 թթ. Սևանա լճի հարավային ափերի մոտ կատարած պեղումների արդյունքում

հայտնաբերված մի շարք բրոնզե իրեր, որոնք համարվել էին ուրարտական մշակույթի նմուշներ, Ե. Լալայանը հանձնել էր Կովկասյան թանգարանին __89 :

1914 թ. կապիտան Պ. Ֆ. Պետրովը Սուրմալու գավառի Մալաքլու գյուղի մոտ (Իգդիրից 8 վերստ հեռու) պեղել էր 13 դամբարան և թանգարան հանձնել հայտնաբերած հնագիտական 159 միավոր գտածոները __90 :

Նույն թվականին թանգարանի հանձնարարականով նկարիչ Ն. Վ. Կելչևսկին կազմել էր Արաքսի ձախ ափին՝ Ջուղայից արևմուտք՝ հին կամրջի դիմաց գտնվող «Գյուլիստան» կոչվող հնավայրի հատակագիծն ու լուսանկարել այն: Թանգարանին էր հանձնվել 13 լուսանկարների ապակյա նեգատիվները __91 : Նույն թվականին Ս. Տեր-Ավետիսյանը պեղում է Ձեգամի (Զակամ) մոտ գտնվող «Ղարաուլ-դաղ» բլրի դամբարանները և բացահայտում 3 կարգի թաղումներ: Գտածոները փոխադրվում են թանգարան __92 : Ս. Տեր-Ավետիսյանը պեղում է նաև Օրդուբադի տեղամասի «Խարաբա-Գիլան» անվամբ հայտնի հնավայրը, որը, ինչպես պարզվում է, քաղաքատեղի էր __93 :

Նույն թվականի աշնանը Ս. Տեր-Ավետիսյանը նկարիչ Ն. Վ. Կելչևսկու հետ ուսումնասիրում է Չըլդր գավառի Դաշ-քյորփի գյուղի մոտ գտնվող սեպագիր արձանագրությունը: Պատրաստվում է վերջինիս էստամպն ու լուսանկարը __94 :

Նույն ժամանակ Ա. Վրույրը թանգարանին է հանձնում Անիում կատարած 50 լուսանկարների ապակե նեգատիվները __95 :

1915 թ. նոյեմբերի 15-ից մինչև հունվարի վերջը հնությունների ուսումնասիրության առաջադրանքով Վանի շրջան է մեկնել (Ջուլֆա-Խոյ-Սարայ-Վան երթուղով) թանգարանի ավագ վերահսկիչ Ս. Տեր-Ավետիսյանը __96 :

Կովկասյան թանգարանի հնագիտական բաժնի վերջին հայազգի ավագ պահապան Սմբատ Տեր-Ավետիսյանը

Նրան ուղեկցել է նաև կաթողիկոսի պատվիրակը: Ճամփորդության ընթացքում Ս. Տեր-Ավետիսյանը հետազոտել է Վանի միջնաբերդը, Վարագի, Աղթամարի, Լիմի, Կտուցի վանքերը, հավաքել է շուրջ 1000 հայերեն և մի քանի տասնյակ արաբերեն, թուրքերեն ձեռագրեր, կատարել է բազմաթիվ հուշարձանների չափագրումներ և լուսանկարահանումներ __97 :

1916 թ. ամռանը ուսումնասիրություններ էին կատարվել Վանում: Մասնավորապես հետազոտվել էր Վանի բերդի պարիսպների ներսում գտնվող քարանձավը __98 :

1916 թ. Սմբատ Տեր-Ավետիսյանը Բիթլիսում հայտնաբերում է Մշո Առաքելոց վանքի դուռը և հանձնում թանգարանին __99 :

Թանգարանում են պահվել Ախալցխայից, Շամախիից և Շուշիից բերված պղնձե ամաններ, ինչպես նաև արծնապատ արծաթե իրեր Շուշիից, կնոջ կրծքազարդեր՝ Նուխիից, մետաքսե ջեջիմների հարուստ ընտրանի՝ Ղարաբաղից, Երևանի մզկիթից՝ ջնարակած աղյուսներ:

Թանգարանի ֆոնդերը լրացվում և հարստացվում էին մեծ արագությամբ: Հայտնի է, որ եթե 1881 թ. թանգարանն ունեցել է 28.000 ցուցանմուշ, ապա 1908 թ. հավաքածուն կազմել է 180.000 __100 :

Կովկասյան թանգարանի ազգագրական նյութերին նվիրված սրահներից մեկը
Կովկասյան թանգարանի ազգագրական նյութերին նվիրված սրահը
Կովկասյան թանգարանի ազգագրական նյութերին նվիրված սրահը
Կովկասյան թանգարանի ազգագրական նյութերին նվիրված սրահը
Կովկասյան թանգարանի ազգագրական նյութերին նվիրված սրահը
Կովկասյան թանգարանի ազգագրական նյութերին նվիրված սրահը
հայտարարություն
36-ՀԱՏՈՐՅԱ ԳՐՔԱՇԱՐԻ ՆԱԽԱԳԻԾ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ
36-ՀԱՏՈՐՅԱ
Նախագիծ
ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐԻ ԵՎ ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԵՐԻ ՈՐՈՆՄԱՆ ԿԱՅՔ

armenianarchitecture.am